„Etyczny zwrot” w polskiej historii mówionej

  • Jakub Gałęziowski Warszawa, Augsburg
  • Joanna Urbanek Warszawa, Bruksela

Abstrakt

Autorzy zwracają uwagę na potrzebę pogłębionej dyskusji dotyczącej kwestii etycznych w warsztacie oralisty, która w przyszłości doprowadziłaby do stworzenia kodeksu dobrych praktyk, regulującego zasady prowadzenia wywiadów oral history, ich archiwizacji oraz późniejszego wykorzystania. W naukach społecznych w Polsce podobną kodyfikacją dysponują psychologowie, zwłaszcza psychoterapeuci, stąd porównanie zasad ich obowiązujących z wyzwaniami będącymi udziałem oralistów. Wzorem mogą stać się także rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Deklaracji Helsińskiej Światowego Stowarzyszenia Lekarzy (WMA) oraz wytycznych Rady Międzynarodowych Towarzystw Medycznych (CIOMS), jak również zagraniczne stowarzyszenia praktyków oral history. Idąc za przykładem środowisk zajmujących się historią mówioną w Europie Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych, położenie większego nacisku na kontekst etyczny w badaniach z pewnością wzmocni paradygmat tej wciąż jeszcze młodej dziedziny naukowej w Polsce.

Pobrania

Dane o liczbie pobrań nie są jeszcze dostępne.

Biogramy autorów

Jakub Gałęziowski, Warszawa, Augsburg

Jakub Gałęziowski (ur. 1982) – absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, doktorant uniwersytetów w Warszawie i Augsburgu, od 2006 r. zajmuje się historią mówioną. Uczestnik i koordynator kilkunastu projektów oral history, w ramach których nagrał przeszło 150 wywiadów narracyjnych. Autor dwóch książek opartych na źródłach mówionych oraz kilku artykułów. Związany z Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA w Warszawie, jeden z założycieli Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej, w latach 2009–2011 jego prezes. Obecnie prowadzi badania na temat losów dzieci Polek i okupantów z czasu II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem ich indywidualnych doświadczeń w okresie powojennym

Joanna Urbanek, Warszawa, Bruksela

Joanna Urbanek (ur. 1984) – historyczka i psycholożka, absolwentka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim, doktorantka Wydziału Historycznego UW, członkini zarządu Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej. Autorka książki Lęk i strach. Warszawiacy wobec zagrożeń Września 1939 r. (Warszawa 2009) i albumu Codzienność w cieniu terroru. Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 (Gdańsk 2014) wyróżnionego w konkursach Sybilla i KLIO. Była także kuratorką części wystawy stałej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

Bibliografia

Bartosz B., Doświadczenie macierzyństwa. Analiza narracji autobiograficznych, Wrocław 2002

Bornat J., Thompson P., The voice of the past, Oxford 2017

Cierpka A., Tożsamość i narracje w relacjach rodzinnych, Warszawa 2013

Czajkowska D., Hinc S., Etyka i dobre obyczaje w wywiadzie naukowym, [w:] Etyczne aspekty badań społecznych, red. K. Zamiara, Poznań 2005, s. 237–249

Czapigo D., Historia Mówiona – realizacja nagrań, [w:] Archiwistyka społeczna, red. K. Ziętal, Warszawa 2012, s. 69–79, http://archiwa.org/as/as_img/uploaded/Archiwa_spoleczne_podrecznik.pdf (dostęp: 3 VIII 2017 r.)

Deklaracja Helsińska Światowego Stowarzyszenia Lekarzy: Etyczne zasady prowadzenia badań medycznych z udziałem ludzi, http://www.nil.org.pl/__data/assets/pdf_file/0008/93248/Deklaracja-Helsinska-przyjeta-na-64-ZO-WMA_-pazdziernik-2013_pelny-tekst.pdf (dostęp: 10 III 2017 r.)

Etyka w badaniach przeszłości. Ankieta, „Rocznik Antropologii Historii”, R. II, nr 2 (1/2012), s. 301–331

Filipkowski P., Historia mówiona i wojna: doświadczenie obozu koncentracyjnego w perspektywie narracji biograficznych, Wrocław 2010

Filipkowski P., Historia mówiona jako historia faktyczna albo jak „odantropologizować” opowieści o przeszłości?, „Rocznik Antropologii Historii”, R. V, nr 8 (2015), s. 98–101

Frankl V.E., Nieuświadomiony Bóg, Warszawa 1978

Heider F., Simmel M., An Experimental Study of Apparent Behavior, “American Journal of Psychology”, nr 57/2 (1994), s. 243–259

Historia mówiona: elementarz, red. prowadzący R. Dąbrowski; tekst i oprac.: M. Kurkowska-Budzan, E. Szpak, M. Stasiak, M. Jarząbek, A. Drobik, Warszawa 2008, http://nck.pl/media/attachments/314333/hisoria-mowiona-elementarz.pdf (dostęp: 16 VII 2017 r.)

Mochmann I.C., Lee S., Stelzl-Marx B., Focus: Children born of war: Second World War and beyond: Kinder des Krieges: Zweiter Weltkrieg und danach, „Historical Social Research / Historische Sozialforschung”, vol. 34/3, nr 129 (2009), s. 263–283

Kałwa D., Historia mówiona w krajach postkomunistycznych. Rekonesans, „Kultura i Historia”, nr 18 (2010), http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/1887 (dostęp: 10 III 2017 r.)

Kaźmierska K., Wywiad narracyjny – technika i pojęcia analityczne, [w:] Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych, red. R. Dopierała, K. Waniek, Łódź 2016, s. 61–72

Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa, red. Polskie Towarzystwo Psychologiczne, http://www.ptp.org.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=29 (dostęp: 26 II 2017 r.)

Kodeks Etyki Pracownika Naukowego, Załącznik do uchwały nr 10/2012 Zgromadzenia Ogólnego Polskiej Akademii Nauk z dn. 13.09.2012 r., http://www.nauka.gov.pl/g2/oryginal/2014_02/2ae2188ff8670eed98ede50de1e9007f.pdf (dostęp: 10 VI 2016 r.)

Kodeks Etyki Socjologa, red. Polskie Towarzystwo Socjologiczne, http://pts.org.pl/wp-content/uploads/2016/04/kodeks.pdf (dostęp: 10 III 2017 r.)

Kurkowska-Budzan M., Skrawki bez pointy i morału, „Rocznik Antropologii Historii”, R. II, nr 2 (1/2012), s. 314–316

McAdams D.P., Narrating the self in adulthood, [w:] Aging and Biography: Exploration in Adult Development, red. J.E. Birren, G.M. Kenyon, J.E. Ruth, J.J. Schroots, T. Svensson, New York 1993, s. 131–148

Międzynarodowe wytyczne etyczne dotyczące badań biomedycznych z udziałem ludzi, http://www.cioms.ch/index.php/12-newsflash/400-cioms-inernational-ethical-guidelines (dostęp: 10 III 2017 r.)

Opoczyńska-Morasiewicz O., Morasiewicz J., Etyka i psychoterapia, „Psychoterapia”, nr 175 (4/2015), s. 21–34

Oral History Society: Is Your Oral History Legal and Ethical?, red. J. Bornat, R. Perks, http://www.ohs.org.uk/advice/ethical-and-legal/ (dostęp: 10 III 2017 r.)

Pennebaker J.W., Opening up, New York 1990

Portelli A., Oral History as a Genre, [w:] Narrative and Genre, red. M. Chamberlain, P. Thompson, New York 2000

Principles for Oral History and Best Practices for Oral History, http://www.oralhistory.org/about/principles-and-practices/ (dostęp: 10 III 2017 r.)

Ricoeur P., Język, tekst, interpretacja: wybór pism, Warszawa 1989

Rubin D.C., Kozin M., Vivid memories, „Cognition”, nr 16 (1984), s. 81–95

Schrag Z.M., Ethical Training for Oral Historians. „Perspectives on history”, vol. 45, nr 3 (2007), https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/march-2007/institutional-review-boards/ethical-training-for-oral-historians (dostęp: 10 III 2017 r.)

Schütze F., Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne, [w:] Metoda biograficzna w socjologii, red. K. Kaźmierska, Kraków 2012, s. 141–278

Sheftel A., Zembrzycki S., Who’s Afraid of Oral History? Fifty Years of Debates and Anxiety about Ethics, „Oral History Review”, nr 43 (2/2016), s. 338–366

Trzebiński J., Narracyjne konstruowanie rzeczywistości, [w:] Narracja jako sposób rozumienia świata, red. idem, Gdańsk 2002, s. 17–42

Urbanek J., Subiektywne doświadczenie pracy przymusowej w III Rzeszy w narracjach osób w okresie późnej dorosłości (publikacja w przygotowaniu)

Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, Dz.U. z 2001 r. Nr 73, poz. 763

WHO ERC Guide for Principal Investigators, http://www.who.int/ethics/review-committee/guidelines/en/ (dostęp: 10 III 2017 r.)

Yow V., „Do I like them too Much?”: Effects of the Oral History Interview on the Interviewer and Vice-Versa, „Oral History Review”, nr 24 (1/1997), s. 55–79

Zalecenia Rady Narodowego Centrum Nauki dotyczące badań z udziałem ludzi, https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/2016_zalecenia_Rady_NCN_dot_etyki_badan.pdf (dostęp: 10 VI 2017 r.)
Opublikowane
2018-03-08
Jak cytować
GAŁĘZIOWSKI, Jakub; URBANEK, Joanna. „Etyczny zwrot” w polskiej historii mówionej. Wrocławski Rocznik Historii Mówionej, [S.l.], v. 7, p. 7-34, mar. 2018. ISSN 2084-0578. Dostępny w: <https://wrhm.pl/index.php/wrhm/article/view/165>. Data dostępu: 17 paź. 2018 doi: https://doi.org/10.26774/wrhm.165.
Dział
Artykuły i studia