„Czy więc byliśmy i jesteśmy naiwni…?” Jeszcze jeden głos w debacie nad wykorzystaniem relacji ustnych w badaniach najnowszej historii Polski

Słowa kluczowe: oral history, najnowsza historia Polski, historia historiografii, metodologia historii, źródło historyczne

Abstrakt

W artykule podęty zostaje problem wykorzystania relacji ustnych w badaniach historii najnowszej. W szczególności przedmiotem zainteresowania jest pytanie o to, czy historia mówiona, w swojej obecnej postaci (tzn. biorąc pod uwagę jej teoretyczne, praktyczne oraz instytucjonalne usytuowanie) ma realną szansę na odegranie znaczącej roli w kształtowaniu praktyki badań historycznych w Polsce. Punkt wyjścia do tak postawionego problemu stanowi nabierająca tempa debata usytuowania w ramach akademii, w szczególności w ramach historiografii i perspektyw jej rozwoju jako składnika naukowej refleksji. W tekście podjęta zostaje próba zidentyfikowania kluczowych elementów utrudniających wykorzystanie relacji ustnych w badaniach historycznych, a także sformułowania propozycji wyjścia z patowej sytuacji.

Biogram autora

Marcin Marek Stasiak, Uniwersytet Jagielloński

Historyk (doktorat – 2017 r., Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego), współautor książki pt. Stadion na peryferiach (razem z Martą Kurkowską-Budzan, Kraków 2016). Jego zainteresowania badawcze obejmują metodologię historii, oral history oraz historię społeczną Polski po 1945 r.

stasiakmm@gmail.com

Bibliografia

Ankersmit F.R., Postmodernistyczna „prywatyzacja” przeszłości, [w:] idem, Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii, red. E. Domańska, Kraków 2004, s. 367–401.

Ankersmit F.R., Zwrot lingwistyczny: teoria literatury a teoria historii, [w:] idem, Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii, red. E. Domańska, Kraków 2004, s. 71–129.

Blumer H., Interakcjonizm symboliczny. Perspektywa i metoda, Kraków 2007.

Clarke A.E., Situational Analysis. Grounded Theory After the Postmodern Turn, London–New Dehli 2005.

Domańska E., Historia egzystencjalna. Krytyczne studium narratywizmu i humanistyki zaangażowanej, Warszawa 2012.

Domańska E., Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Warszawa 2017.

Eisler J., Marzec 1968. Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 1991.

Eisler J., Refleksje nad wykorzystaniem relacji jako źródła w badaniu historii PRL (rozmowy z dysydentami i prominentami), „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały”, t. 6 (2004), s. 23–48.

Filipkowski P., Historia mówiona i wojna, [w:] Wojna. Doświadczenie i zapis. Nowe źródła, problemy, metody badawcze, red. S. Buryła, P. Rodak, Kraków 2006.

Filipkowski P., Historia mówiona i wojna. Doświadczenie obozu koncentracyjnego w perspektywie narracji biograficznych, Wrocław 2010.

Filipkowski P., Historia mówiona jako historia faktyczna albo jak „odantropologizować” opowieści o przeszłości?, „Rocznik Antropologii Historii”, R. 5 (2015), s. 91–108.

Filipkowski P., Wylegała A., Kurkowska-Budzan M., Jarząbek M., Historia mówiona w Polsce.
Głosy w dyskusji (podczas konferencji „Oral History in Central-Eastern Europe: Current Research Areas, Challenges and Specificity”, Łódź, 17–18 września 2015 r.), „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 5 (2015), s. 293–308.

Frisch M., A Shared Authority: Essays on the Craft and Meaning of Oral History, Albany–New York 1990.

Friszke A., Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, Kraków 2010.

Gałęziowski J., Urbanek J., „Etyczny zwrot” w polskiej historii mówionej, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 7 (2017), s. 7–34.

Jarosz D., Mieszkanie się należy. Studium z peerelowskich praktyk społecznych, Warszawa 2010.

Jarosz D., Miernik G., „Zhańbiona” wieś Okół: opowieść o buncie, Warszawa–Kielce 2016.

Jarska N., Kobiety z marmuru: robotnice w Polsce w latach 1945–1960, Warszawa 2015.

Jarząbek M., It is good to ask good questions – posing questions in oral history interview as a theoretical problem „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 6 (2016), s. 21–32.

Jarząbek M., Żłobecka K., Sprawozdanie ze Zjazdów Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej w 2016 i 2017 r., „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 7 (2017), s. 465–468.

„Czy więc byliśmy i jesteśmy naiwni…?” Jeszcze jeden głos w debacie... Kałwa D., Historia mówiona w krajach postkomunistycznych. Rekonesans, „Kultura i Historia”, 59 nr 18 (2010), http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/1887 (dostęp: 4 VII 2018 r.).

Kałwa D., Historia mówiona w polskich badaniach dziejów najnowszych, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 7 (2017), s. 163–183.

Kałwa D., Kozetka historyka: oral history w badaniach życia prywatnego, [w:] Rodzina – prywatność – intymność. Dzieje rodziny polskiej w kontekście europejskim. Sympozjum na XVII Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich (Kraków 15 –18 września 2004). Zbiór studiów, red. D. Kałwa, A. Walaszek, A. Żarnowska, Warszawa 2006, s. 181–190.

Kersten K., Historyk – twórcą źródeł, „Kwartalnik Historyczny”, 1971, nr 2, s. 313–329.

Kersten K., Relacje jako typ źródła historycznego, [w:] Pamiętnik X Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Lublinie 17–21 września 1968 r. Referaty plenarne. Sekcje VII–XI, Warszawa 1968, s. 316–329.

Kierzkowski M., Historia mówiona – próba definicji podejścia, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 4 (2014), s. 5–20.

Kierzkowski M., Źródła ustne (audiowizualne) w kontekście badań historycznych. Próba metodologicznego oglądu statusu relacji ustnych, Wrocław 2008.

Konecki K.T., Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Warszawa 2000.

Kościelniak L., Moroń E., Historia migana – między narracją a przekładem. Uwagi metodologiczne do zbierania i opracowywania relacji osób niesłyszących, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 7 (2017), s. 35–67.

Kudela-Świątek W., Odpamiętane. O historii mówionej na przykładzie narracji kazachstańskich Polaków o represjach na tle narodowościowym i religijnym, Kraków 2013.

Kurkowska-Budzan M., Antykomunistyczne podziemie zbrojne na Białostocczyźnie. Analiza współczesnej symbolizacji przeszłości, Kraków 2009.

Kurkowska-Budzan M., Bajka o Kopciuszku – oral history, [w:] Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografia dziejów społecznych, 2003, s. 177–187.

Kurkowska-Budzan M., Historia zwykłych ludzi. Współczesna angielska historiografia dziejów społecznych, Kraków 2003.

Kurkowska-Budzan M., Ile cukru w cukrze, czyli ile historii w historii mówionej?, [w:] Klio na wolności. Historiografia dziejów najnowszych po 1989 roku, red. M. Kruszyński [et al.], Lublin 2016, s. 117–124.

Kurkowska-Budzan M., Informator, świadek historii, narrator : kilka wątków epistemologicznych i etycznych oral history,„Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, R. 1 (2011), s. 9–34.

Kurkowska-Budzan M., Stasiak M., Stadion na peryferiach, Kraków 2016.

Machcewicz A., Bunt. Strajki w Trójmieście. Sierpień 1980, Gdańsk 2015.

Paczkowski A., Historyk dziejów najnowszych wśród źródeł, [w:] Historia – dziś. Teoretyczne problemy wiedzy o przeszłości, red. E. Domańska, R. Stobiecki, T. Wiślicz, Kraków 2014, s. 143–160 (ebook).

Portelli A., The pecularities of oral history, „History Workshop”, 1981, nr 12, s. 96–107.

Rakowski T., Historia mówiona i źródła etnograficzne jako „wiedza pewna”. Przypadek potransformacyjnej historii Torgutów w zachodniej Mongolii oraz historii wsi Broniów w centralnej Polsce, „Rocznik Antropologii Historii”, R. 5 (2015), s. 59–90.

Stolarz A., „Dzielenie się pamięcią”. Praktyka i teoria historii mówionej, Lublin 2016.

Strzembosz T., Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939–1945, Warszawa 1978.

Strzembosz T., Odbijanie i uwalnianie więźniów w Warszawie 1939–1944, Warszawa 1972.

Strzembosz T., Oddziały szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939–1945, Warszawa 1979.

Strzembosz T., Szare Szeregi jako organizacja wychowawcza, Warszawa 1981.

Strzembosz T., Z przygód historyka polskiej konspiracji wojskowej 1939–1945, [w:] Ojczyzna i wolność. Prace ofiarowane Profesorowi Janowi Ziółkowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. A. Barańska, W. Matwiejczyk, E. Ziółek, Lublin 2000, s. 681–709.

Szpak E., „Chory człowiek jest wtedy jak coś go boli”. Społeczno-kulturowa historia zdrowia i choroby na wsi polskiej po 1945 r., Warszawa 2016.

Szpak E., Mentalność ludności wiejskiej w PRL. Studium zmian, Warszawa 2013.

Thompson P., Głos przeszłości. Historia mówiona, [w:] Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki, red. E. Domańska, Poznań 2010, s. 281–294.

Thompson P., The Edwardians. The Remaking of British Society, London 1975.

Thomson A., Four Paradigm Transformations in Oral History, „The Oral History Review”, t. 34 (2007), nr 1, s. 49–70.

Topolski J., Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Warszawa 1998.

White H., Znaczenie narracyjności dla przedstawiania rzeczywistości, [w:] Poetyka pisarstwa historycznego, red. E. Domańska, M. Wilczyński, 2010, s. 135–170.

Wolff-Powęska A., Polskie spory o historię i pamięć. Polityka historyczna, „Przegląd Zachodni”, 2007, nr 1, s. 3–44.

Wrzosek W., Źródło historyczne jako alibi realistyczne historyka, [w:] Historyk wobec źródeł. Historiografia klasyczna i nowe propozycje metodologiczne, red. J. Kolbuszewska, R. Stobiecki, Łódź 2010, s. 22–38.

Wylegała A., Przesiedlenia a pamięć. Studium (nie)pamięci społecznej na przykładzie ukraińskiej Galicji i polskich „ziem odzyskanych”, Toruń 2014.
Opublikowane
2019-06-26
Dział
Artykuły i studia