Obraz Polski wśród polskich Żydów w Izraelu. Narracje przedstawicieli aliji gomułkowskiej i emigracji pomarcowej

Abstrakt

Doświadczenia żydowskich emigrantów z Polski po II wojnie światowej można przyporządkować odpowiednim falom migracyjnym, następującym po istotnych wydarzeniach historycznych. Przykładem tego jest alija gomułkowska z lat 1956–1960 oraz emigracja po wydarzeniach Marca 1968 r. Niniejszy tekst dotyczy narracji świadków historii – polskich Żydów, którzy opuści kraj w jednej z tych dwóch fal i osiadli na stałe w Izraelu. W oparciu o relacje historii mówionej odtwarzam ich trajektorie biograficzne, w tym punkty styczne narracji oraz stosunek rozmówców do Polski, wyrażający się w pamięci o „pierwszej ojczyźnie”, kulturowym zakorzenieniu oraz obecnej aktywności wobec Polski. Wynikające z narracji deklaracje uwypuklają dwoistość tożsamości świadków historii, ich identyfikacje z żydowskością oraz polskością. Natomiast obraz Polski, często sentymentalny i nostalgiczny, jest mocno zakorzeniony w doświadczeniach z okresu pobytu w kraju, zarówno tych pozytywnych (relacje międzyludzkie, miejsca), jak i negatywnych (antysemityzm). Wpływają na niego również współczesne wydarzenia oraz podróże do Polski.

Pobrania

Dane o liczbie pobrań nie są jeszcze dostępne.

Biogram autora

Marek Szajda, Uniwersytet Wrocławski

Absolwent historii i etnologii w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Doktorant w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Interesuje się historią i kulturą Żydów, najnowszą historią Polski, dziejami Śląska oraz historią mówioną.

szajda.marek@gmail.com

Bibliografia

Adelson J., W Polsce zwanej ludową, [w:] Najnowsze dzieje Żydów w Polsce: w zarysie (do 1950) roku, red. J. Tomaszewski, Warszawa 1993, s. 387–478.

Baral S., Zapiski z wygnania, Kraków–Budapeszt 2015.

Berendt G., Emigracja ludności żydowskiej z Polski w latach 1945–1967, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały”, t. VII (2006), s. 25–60.

Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego/Kwartalnik Historii Żydów. Wybór artykułów z lat 1950–2017, red. J. Doktór, P. Fijałkowski, E. Koźmińska-Frejlak, Warszawa 2017.

Budzik J., Topos Polski jako żydowskiego cmentarza w hebrajskiej literaturze trzeciego pokolenia, „Narracje o Zagładzie”, nr 2 (2016), s. 88–100.

Canin M., Przez ruiny i zgliszcza. Podróż po stu zgładzonych gminach żydowskich w Polsce, Warszawa 2018.

Chylińska K., Emigracja polska po 1967 r., „Kultura”, nr 277 (11/1970), s. 17–55.

Dahlmann H.C., Antisemitismus in Polen 1968. Interaktionen zwischen Partei und Gesellschaft, Osnabrück 2013.

Dasko H., Dworzec Gdański. Historia niedokończona, Kraków 2008.

Dąbrowska K., Od autobiografii do historii – konstruowanie pamięci indywidualnej i zbiorowej Żydów mieszkających na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej, praca doktorska obroniona na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 2011 r.

Dąbrowska K., „Polska to kraj młodości, to kraj, w którym zaczęliśmy być ludźmi”, [w:] Obcy w domu. Wokół Marca ’68. Estranged. March ’68 and its aftermath, red. Z. Sochańska-Kumor, J. Koszarska-Szulc, N. Romik, Warszawa 2018, s. 190–201.

Egit J., Grand illusion, Toronto 1991.

Eisler J., Marzec ’68, Warszawa 1995.

Eisler J., Marzec 1968. Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 1991.

Eisler J., Polski rok 1968, Warszawa 2006.

Eisler J., Rok 1968. Żydzi, antysemityzm, emigracja, [w:] Z przeszłości Żydów polskich. Polityka, gospodarka, kultura, społeczeństwo, red. J. Wijaczka, G. Miernik, Kraków 2005, s. 327–358.

Giddens A., Socjologia, Warszawa 2012.

Goldkorn W., Dziecko w śniegu, Wołowiec 2018.

Górniok Ł., Swedish refugee policymaking in transition? Czechoslovaks and Polish Jews in Sweden 1968–1972, praca doktorska obroniona w Department of Historical, Philosophical and Religious Studies Umeå University w 2016 r. Grynberg M., Księga wyjścia, Wołowiec 2018.

Hass A., In the shadow of the Holocaust. The second generation, London 1990.

Holocaust Historiography in Context. Emergence, Challenges, Polemics and Achievements, red. D. Bankier, D. Michman, Jerusalem 2008.

Ilicki J., Den föränderliga identiteten: om identitetsförändringar hos den yngre generationen polska judar som invandrade till Sverige under åren 1968–1972. The changeable identity. On changing identity among the younger generation of Polish Jews immigrating to Sweden in 1968–1972, Åbo 1988.

Jockusch L., Collect and Record! Jewish Holocaust Documentation in Early Postwar Europe, Oxford 2012.

Kaźmierska K., Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z zagłady, Kraków 2008.

Kossewska E., Adaptacja alii gomułkowskiej w Izraelu (1955–1960), „Przegląd Humanistyczny”, t. 57 (2013), nr 6 (441), s. 97–118.

Kossewska E., Ona jeszcze mówi po polsku, ale śmieje się po hebrajsku. Partyjna prasa polskojęzyczna a integracja kulturowa polskich Żydów w Izraelu (1948–1970), Warszawa 2015.

Koźmińska-Frejlak E., Asymilacja do polskości jako strategia adaptacyjna ocalałych z zagłady polskich Żydów, „Kwartalnik Historii Żydów”, nr 246 (2/2013), s. 236–247.

Koźmińska-Frejlak E., Kondycja ocalałych. Adaptacja do rzeczywistości powojennej (1944–1949), [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Lubin 2009, s. 123–155.

Krasucki E., Żydowski Marzec’68 w Szczecinie, Szczecin 2008.

Księgi pamięci gmin żydowskich. Tam był kiedyś mój dom, red. M. Adamczyk-Garbowska, A. Kopciowski, A. Trzciński, Lublin 2009.

Kwiek J., Marzec 1968 w Krakowie, Kraków 2008.

Machcewicz P., Antisemitism in Poland in 1956, „Polin. Studies in Polish Jewry”, t. 9 (1996), s. 170–186.

Machcewicz P., Polski rok 1956, Warszawa 1993.

Maruszewski T., Pamięć indywidualna, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, J. Kalicka, Warszawa 2014, s. 330–334.

Marzec 1968. Trzydzieści lat później. Materiały konferencji zorganizowanej pod patronatem Prezydenta m. stoł. Warszawy przez Instytut Historyczny UW, Instytut Studiów Politycznych PAN oraz Żydowski Instytut Historyczny przy współpracy Wydawnictwa Naukowego PWN SA na Uniwersytecie Warszawskim 6 i 7 marca 1998 r., t. 1: Referaty, red. M. Kula, P. Osęka, M. Zaremba, Warszawa 1998.

Marzyński M., Sennik polsko-żydowski, Warszawa 2005.

Melchior M., Społeczna tożsamość jednostki. W świetle wywiadów z Polakami pochodzenia żydowskiego urodzonymi w latach 1944–1955, Warszawa 1990.

Melchior M., Zagłada a tożsamość. Polscy Żydzi ocaleni „na aryjskich papierach”. Analiza doświadczenia biograficznego, Warszawa 2004.

Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, red. K. Kaźmierska, Kraków 2012.

Najnowsze dzieje Żydów w Polsce: w zarysie (do 1950) roku, red. J. Tomaszewski, Warszawa 1993.

Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Lubin 2009.

Naszkowska K., Ani tu, ani tam. Marzec ’68 – powroty, Warszawa 2018.

Naszkowska K., Helander J., Wygnani do raju. Szwedzki azyl, Warszawa 2017.

Obcy w domu. Wokół Marca ’68. Estranged. March ’68 and its aftermath, red. Z. Sochańska-Kumor, J. Koszarska-Szulc, N. Romik, Warszawa 2018.

Osęka P., Marzec ’68, Kraków 2008.

Osęka P., My, ludzie z Marca. Autoportret pokolenia ’68, Warszawa–Wołowiec 2015.

Osęka P., Syjoniści, inspiratorzy, wichrzyciele. Obraz wroga w propagandzie marca 1968, Warszawa 1999.

Pęziński P., Na rozdrożu. Młodzież żydowska w PRL 1956–1968, Warszawa 2014.

Polonsky A., Tradycje polskich Żydów i wpływ Holocaustu na ich zmianę, [w:] Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009, s. 27–42.

Polska emigracja polityczna 1939–1990. Stan badań, red. S. Łukasiewicz, Warszawa 2016.

Ronen S., Polin – a land of forests and rivers. Images of Poland and Poles in contemporary Hebrew literature in Israel, Warszawa 2007.

Rosen A., Evidence of Trauma. David Boder and Writing the History of Holocaust Testimony, [w:] Holocaust Historiography in Context. Emergence, Challenges, Polemics and Achievements, red. D. Bankier, D. Michman, Jerusalem 2008, s. 497–518.

Rosen A., The Wonder of Their Voices. The 1946 Holocaust Interviews of David Boder, New York 2010.

Rosman M.J., Jak pisać historię żydowską?, Wrocław 2011.

Rosner A.M., Obraz społeczności ocalałych w Centralnej Kartotece Wydziału Ewidencji i Statystyki CKŻP, Warszawa 2018.

Saryusz-Wolska M., Traba R., Kalicka J., Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Warszawa 2014.

Schatz J., Świat mentalności i świadomość komunistów polsko-żydowskich – szkic do portretu, [w:] Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009, s. 43–55.

Schatz J., The generation. The rise and fall of the generation of Jewish Communists of Poland, Lund 1989.

Schütze F., Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne, [w:] Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów, red. K. Kaźmierska, Kraków 2012, s. 141–278.

Sidi E., Izrael oswojony, Warszawa 2013.

Skibińska A., Powroty ocalałych i stosunek do nich społeczeństwa polskiego, [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Lublin 2009, s. 39–70.

Słownik socjologii i nauk społecznych, red. G. Marshall, Warszawa 2004.

Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009.

Sroka Ł.T., Sroka M., Polskie korzenie Izraela. Wprowadzenie do tematu. Wybór źródeł, Kraków–Budapeszt 2015.

Starnawski M., Socjalizacja i tożsamość żydowska w Polsce powojennej. Narracje emigrantów z pokolenia marca ’68, Wrocław 2016.

Stola D., Anti-Zionism as a Multipurpose Policy Instrument. The Anti-Zionist Campaign in Poland, 1967–1968, „Journal of Israeli History”, t. 25 (2006), nr 1, s. 175–201.

Stola D., Emigracja pomarcowa, Warszawa 2000.

Stola D., Jewish emigration from communist Poland. The decline of Polish Jewry in the aftermath of the Holocaust, „East European Jewish Affairs”, t. 47 (2017), nr 2–3, s. 169–188.

Stola D., Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Warszawa 2000.

Stola D., Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa 2010.

Suleja W., Dolnośląski Marzec ’68. Anatomia protestu, Warszawa 2006.

Szaynok B., Komuniści w Polsce (PPR/PZPR) wobec ludności żydowskiej (1945–1953), „Pamięć i Sprawiedliwość”, nr 2 (2004), s. 185–203.

Szaynok B., Konwersje (na katolicyzm) Żydów w Polsce po Zagładzie (1944–1950), [w:] Żydzi polscy w oczach historyków. Tom dedykowany pamięci Profesora Józefa A. Gierowskiego, red. A. Kaźmierczyk, A. Maślak-Maciejewska, Kraków 2018, s. 231–248.

Szaynok B., Polacy – Żydzi. Wojna, zagłada, Polska, komunizm, „Kwartalnik Historii Żydów”, nr 246 (2/2013), s. 303–311.

Szaynok B., Raport o stanie badań na temat emigracji z Polski Żydów obywateli polskich po II wojnie światowej (1944–1989), [w:] Polska emigracja polityczna 1939–1990. Stan badań, red. S. Łukasiewicz, Warszawa 2016, s. 395–425.

Szaynok B., Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944–1968, Warszawa–Wrocław 2007.

Tenenbaum J., In search of a lost people. The old and the new Poland, New York 1948.

Torańska T., Jesteśmy. Rozstania ’68, Warszawa 2008.

Tuszyńska A., Bagaż osobisty. Po Marcu, Warszawa 2018.

Urynowicz M., Wokół stacji gdzie przejeżdża pociąg mieszkają dzicy ludzie – pamięć o Polsce i Polakach w żydowskojęzycznych reportażach pierwszych lat powojennych. Przyczynek do badań, [w:] Zagłada Żydów na polskiej
prowincji, red. A. Sitarek, M. Trębacz, E. Wiatr, Łódź 2013, s. 441–452.

Węgrzyn E., Emigracja ludności żydowskiej z Polski do Izraela w latach 1956–1959: przyczyny, przebieg wyjazdu, proces adaptacji w nowej ojczyźnie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, nr 137 (2010), s. 137–151.

Węgrzyn E., Wyjeżdżamy! Wyjeżdżamy?! Alija gomułkowska 1956–1960, Budapeszt–Kraków 2016.

Wiszniewicz J., Pierwsze powojenne pokolenie polskich Żydów. Rodzicielski przekaz pamięci Holokaustu a tożsamość żydowska, [w:] Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego/Kwartalnik Historii Żydów. Wybór artykułów z lat 1950–2017, red. J. Doktór, P. Fijałkowski, E. Koźmińska-Frejlak, Warszawa 2017, s. 623–630.

Wiszniewicz J., Przed i po szoku. Budowanie nowej tożsamości przez młodych emigrantów marcowych w Ameryce, [w:] Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009, s. 208–217.

Wiszniewicz J., Z Polski do Izraela. Rozmowy z pokoleniem ’68, Warszawa 1992.

Wiszniewicz J., Życie przecięte. Opowieści pokolenia Marca, Wołowiec 2008.

Z przeszłości Żydów polskich. Polityka, gospodarka, kultura, społeczeństwo, red. J. Wijaczka, G. Miernik, Kraków 2005.

Zagłada Żydów na polskiej prowincji, red. A. Sitarek, M. Trębacz, E. Wiatr, Łódź 2013.

Zając W., Frajlich A., Po Marcu. Wiedeń, Rzym, Nowy Jork, Warszawa 2008.

Żydzi polscy w oczach historyków. Tom dedykowany pamięci Profesora Józefa A. Gierowskiego, red. A. Kaźmierczyk, A. Maślak-Maciejewska, Kraków 2018.
Opublikowane
2019-06-26
Jak cytować
SZAJDA, Marek. Obraz Polski wśród polskich Żydów w Izraelu. Narracje przedstawicieli aliji gomułkowskiej i emigracji pomarcowej. Wrocławski Rocznik Historii Mówionej, [S.l.], v. 8, p. 143-177, cze. 2019. ISSN 2084-0578. Dostępny w: <https://wrhm.pl/index.php/wrhm/article/view/227>. Data dostępu: 21 lip. 2019 doi: https://doi.org/10.26774/wrhm.227.
Dział
Artykuły i studia