Franciszek Komasara „A […] jak przyszły żniwa, to już byłem panem sytuacji”. Powojenne rolnictwo we wspomnieniach mieszkańca wsi Stogi na Żuławach

Słowa kluczowe: Kielecczyzna, Żuławy, Bataliony Chłopskie, przesiedlenia, rolnictwo

Abstrakt

Relacja Franciszka Komasary została nagrana w maju 2018 r. w ramach projektu „Krajobraz kulturowy Żuław a praca rolnika w narracjach powojennych osadników zamieszkałych na obszarach wiejskich” realizowanego podczas ósmej edycji grantu Oral History finansowanego przez Ośrodek „Pamięć i Przyszłość. W opracowaniu przedstawiono postać Franciszka Komasary jako członka Batalionów Chłopskich na Kielecczyźnie, aktywnego rolnika i działacza organizacji rolniczych w okresie tużpowojennym oraz PRL-u na Żuławach. Podstawą zaprezentowanej relacji jest swobodna narracja biograficzna świadka historii dotycząca życia we wsi Komorów na Kielecczyźnie, działań wojennych oraz przesiedlenia się w 1947 r. na Żuławy i założenia własnego gospodarstwa rolnego specjalizującego się w uprawie zbóż i buraka cukrowego oraz hodowli bydła mlecznego. Część biograficzną uzupełniono w przypisach i części końcowej o odpowiedzi świadka na pytania z drugiej i trzeciej – kwestionariuszowej części relacji, w których F. Komasara omawia sytuację w okresie międzywojennym na wsi kieleckiej, powojenne rolnictwo i spółdzielczość na Żuławach, a także powstanie i działalność Kółka Rolniczego oraz organizację życia mieszkańców wsi Stogi.

Biogram autora

Aleksandra Paprot-Wielopolska, Ośrodek "Pamięć i Przyszłość"

Doktor nauk humanistycznych w zakresie etnologii. Etnolożka/antropolożka kultury i kulturoznawczyni, starszy specjalista w Dziale Badawczym Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” we Wrocławiu, wiceprezeska Stowarzyszenia „Kochamy Żuławy” i członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (w tym Sekcji Stroju Ludowego oraz Sekcji Ukrainoznawczej). Jej zainteresowania badawcze skupiają się na zagadnieniach związanych z dziedzictwem kulturowym, mechanizmami polityki pamięci i kształtowania tożsamości na obszarach postmigracyjnych oraz regionalizmem i aktywnością społeczności lokalnych. Autorka i współautorka książek i artykułów o tej tematyce. Prowadziła badania etnograficzne w wielu regionach Polski, a w ostatnich latach zajmuje się projektami badawczymi z zakresu historii mówionej.

aleksandra.paprot-wielopolska@zajezdnia.org

Bibliografia

Bataliony Chłopskie na Kielecczyźnie 1940–1945: walka o nową Polskę, red. S. Durlej, Kielce–Warszawa 2012.

Bęben A., Wojenne wspomnienia profesora Stanisława Pytko, „Vivat Akademia”, (2011), nr 7, http://vivat.agh.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=292:43&catid=43:numer-7&Itemid=69 (dostęp: 14 II 2019 r.).

Blank-Weissberg S., Barcie i kłody w Polsce, Warszawa 1937.

Bęben A., Wojenne wspomnienia profesora Stanisława Pytko, „Vivat Akademia”, (2011), nr 7, http://vivat.agh.edu.pl/index. php?option=com_content&view=article&id=292:43&catid=43:numer-7&Itemid=69 (dostęp: 14 II 2019 r.).

Böhler J., Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce: wrzesień 1939. Wojna totalna, Kraków 2009.

Borkowski J. [et al.], Zarys historii polskiego ruchu ludowego, t. 2, 1918–1939, Warszawa 1970.

Borkowski J., Ludowcy w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1987.

Buczek R., Stronnictwo Ludowe w latach 1939 –1945. Organizacja i polityka, Londyn 1975.

Cebulak K., Delta Wisły: powyżej i poniżej poziomu morza, Nowy Dwór Gdański 2010.

Denzin N.K., Interpretative Biography, „Qualitative Research Methods Series”, t. 17, Newbury Park–London–New Delhi 1989.

Deportacje na roboty przymusowe z Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945, oprac. i wybór źródeł M. Wardzińska, Warszawa 1991.

Durlej S., Turkowski R., Dzieje ruchu ludowego na Kielecczyźnie 1944–1996, Kielce 1996.

Giza S., Kalendarz wydarzeń historii ruchu ludowego 1895–1965, Warszawa 1967.

Gmitruk J., Bataliony Chłopskie 1940–1945, Warszawa 2000.

Gmitruk J., Święto Ludowe w panoramie dziejów ruchu ludowego, Warszawa 2003.

Gmitruk J., Matusak P., Nowak J., Kalendarium działalności bojowej Batalionów Chłopskich 1940–1945, Warszawa 1983.

Gontarczyk P., Polska Partia Robotnicza: droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003.

Hajdasz J., Szczekaczka, czyli Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa, Poznań 2006.

Hiller H.H., DiLuzio L., The Interviwee and the Research Interview: Analysing a Neglected Dimension in Research, „Canadian Review of Sociology&Anthropology”, 41.1 (2004), s. 1–26.

Ickiewicz K., Zbrodnia w Szymankowie, Pelplin 2016.

Iwaniak S., Stronnictwo Ludowe w życiu społeczno-politycznym Kielecczyzny (1944–1949), „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, nr 26(1986), s. 47–59.

Iwaniak S., Udział społeczeństwa Kielecczyzny w zagospodarowywaniu Ziem Zachodnich w latach 1945–1948, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, nr 7(1971), s. 11–36.

Jarosz D., Polityka władz komunistycznych w Polsce w latach 1948–1956 a chłopi, Warszawa 1998.

Jesteśmy stąd – dom na Żuławach, red. M. Grosicka, Malbork 2008.

Klub Młodych Stowarzyszenia „Żuławy Gdańskie”, W przeszłość dla przyszłości. Wspomnienia najstarszych mieszkańców Żuław, Pruszcz Gdański 2007.

Konczyński R., W podmalborskich Stogach – pan Franciszek. W Batalionach Chłopskich w czasie okupacji – „Trzcina”. Opowiada o wojnie, „Dziennik Malborski. Dziennik Bałtycki”, z 20 IV 2018 r., s. 9.

Koperska-Kośmicka M., Woda jako czynnik kształtujący kulturę materialną. Żuławy Wiślane w świetle materiałów kartograficznych, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2 (2014), s. 91–100.

Kowalczyk S. [et al.], Zarys historii polskiego ruchu ludowego, t. 1, 1864–1918, Warszawa 1963.

Lipińska B., Żuławy Wiślane: ochrona i kształtowanie zabytkowego krajobrazu, Nowy Dwór Gdański 2011.

Łuczak C., Praca przymusowa Polaków w Trzeciej Rzeszy, Warszawa 1999.

Machcewicz P., „Monachijska menażeria”. Walka z Radiem Wolna Europa 1950–1989, Warszawa 2007.

Owton H., Allen-Collinson J., Close but not too close: friendship as method(ology) in ethnographic research encounters, „Journal of Contemporary Ethnography”, nr 43, (3/2014), s. 283–305.

Paprot A., Nekropolia mennonicka w Stogach Malborskich jako źródło tradycji i informacji o byłych mieszkańcach Żuław,[w:] Re-wizje regionalne, red. A. Wierucka, Gdańsk 2012, s. 67–98.

Pawlak J., Etapy rozwoju motoryzacji rolnictwa w Polsce, „Problemy Inżynierii Rolniczej”, (VII–IX), z. 3(89), (2015), s. 5–16.

Pawlik J., Wspomnienia osadników żuławskich, red. E. Kochanowska, Gdańsk 1973.

Polski październik 1956 w polityce światowej, red. J. Rowiński, Warszawa 2006.

Prawda i pamięć o Batalionach Chłopskich, red. M. Adamczyk, J. Gmitruk, Kielce–Warszawa 2006.

Pytko S., Banasik J., Władysław Herman fundatorem kościoła na ziemi pacanowskiej, „Notatki Płockie”, (1999), nr 4(181), s. 3–10.

Pytko S., Kościół w Zborówku – parafia świętych Idziego i Mikołaja, Kraków–Radom 1999.

Ratkowska-Widlarz L., Narracje (relacje świadków) w warsztacie antropologa kultury. Pamięć i antropologia, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, r. 1 (2011), s. 35–56.

Rokuszewska-Pawełek A., Chaos i przymus. Trajektorie wojenne Polaków. Analiza biograficzna, Łódź 2002.

Stanisz A., Emocje i intymność w antropologicznym procesie badawczym, [w:] Teren w antropologii. Praktyka badawcza we współczesnej antropologii kulturowej, red. T. Buliński, M. Kairski, Poznań 2013, s. 79–89.

Stępka S., Chłopi wobec wydarzeń politycznych w Polsce (1956–1959), Warszawa 1999.

Szczepańczyk C., Spółdzielczość intendenturą Batalionów Chłopskich, [w:] Bataliony Chłopskie w ocenie współczesnej historiografii, red. M. Pawlina-Meducka, Kielce 2001, s. 69–81.

Walka i cierpienie. Wspomnienia żołnierzy BCh III Okręgu Kieleckiego z lat wojny i powojennych prześladowań, oprac. S. Durlej, Kielce 1999.

Wojdyło W., Działalność dywersyjna i zbrojna Batalionów Chłopskich w okręgu III – Kielce, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego”, nr 18 (1976), s. 64–83.

Wspomnienia żuławskich osadników w ramach projektu Żuławy. Lubię to!, red. M. Mika, M. Opitz, Nowy Dwór Gdański 2015.

Zemke J., ZSL w systemie politycznym Polski Ludowej, Warszawa 1979.

Żuławy – oswajanie krajobrazu kulturowego, red. A.W. Brzezińska, Poznań–Pruszcz Gdański 2011.
Opublikowane
2019-06-26
Dział
Materiały źródłowe