David Waldshan:“This is the short description of what happened”
DOI:
https://doi.org/10.26774/wrhm.412Słowa kluczowe:
Zagłada, Białowieża, ocalały, świadectwo, historia mówiona, II wojna światowa, XX-lecie międzywojenne, powiat Bielski Podlaski, antysemityzm, mikrohistoria, pogranicze polsko-białoruskieAbstrakt
Artykuł zawiera transkrypcję wywiadu nagranego przez autorkę z Davidem Waldshanem z Białowieży, ocalałym z Zagłady. Świadectwo obejmujące dzieciństwo, losy w czasie Zagłady i początki życia Davida w Stanach Zjednoczonych poprzedza wprowadzenie, w którym autorka analizuje wpływ swojej relacji z rozmówcą na treść wywiadu i konfrontuje go ze źródłami archiwalnymi oraz historią mówioną. Artykuł jest jednocześnie analizą dziejów Żydów w Białowieży, w której autorka pokazuje, jak odmienna na tle Białostocczyzny historia i struktura narodowościowo religijna miejscowości kształtowały specyficzną sytuację lokalnej społeczności żydowskiej.
Downloads
Bibliografia
A Book of the Grand Duchy of Lithuania. Towards the Traditions of European Community. A Joint Publication of Scientists and Writers from Belarus, Lithuania and Poland, Sejny 2008.
Adamczyk-Garbowska M., Tych F. (eds.), Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, Lublin 2011.
Armour M. P., Meaning Making in Survivorship: Application to Holocaust Survivors, “Journal of Human Behavior in the Social Environment,” no. 20, 2010, pp. 440–468.
Benjamin R., „Płonęli gniewem.” Autobiografia młodego Żyda, A. Szyba (ed.), Warszawa 2021.
Berendt G., Żydzi i ich sąsiedzi na Polesiu w lecie 1941 r., in K. Kijek, A. Markowski, Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Warszawa 2019, pp. 117–134.
Berman H., Undying Will: A Family’s Story of Survival in War-Torn Europe, Warrior Way 2019.
Bobbert M., Ethical issues in qualitative research: Trauma survivors telling their stories for research purposes, in D. Reisinger, Ch. Mandry, S. Andresen (eds.), Narrativity and Violence: Conceptual, Ethical and Methodological Challenges, Bielefeld: transcript Verlag 2024, pp. 39–72.
Buszko P., Żyd Żydem. Wizerunek Żyda w kulturze ludowej podlaskich prawosławnych Białorusinów. Gmina Orla, Warszawa 2012.
Cacace A., Summers S. J., Intergenerational Trauma in Phenomenological Research – A Systematic Review, “Journal of Loss and Trauma,” 2025, pp. 1–36, https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/15325024.2025.2490917?needAccess=true (accessed: 19.09.2025).
Cała A., Żyd - wróg odwieczny? Antysemityzm w Polsce i jego źródła, Warszawa 2012.
Chomik P. [et al.] (eds.), Historia Białorusinów Podlasia, Białystok 2016.
Chutnik S., Judzińska N., To się objawiało w rozmaitych uwagach. Rozmowa z Avivą Blum-Wachs, „Autobiografia. Literatura. Kultura. Media,” vol. 14, no. 1, 2020, pp. 93–121.
Domańska E., Historia ratownicza, “Teksty Drugie,” no. 5, 2014, pp. 12–26.
Eliach Y., Popular Jewish Religious Responses in S. Carmy, R. S. Hirt (ed.), Jewish Perspectives on the Experience of Suffering, 1999, pp. 297–331.
Engelking B., Powiat bielski, in B. Engelking, J. Grabowski (eds.), Dalej jest noc... Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski, vol. 1, Warszawa 2018, pp. 45–191.
Filipkowski P., Historia mówiona jako hermeneutyka losu. Doświadczenie przedtekstowe, “Teksty Drugie,” vol. 1, 2018, pp. 40–60.
Filipkowski P., Pozagładowe historie mówione: nagrania, archiwa, sposoby lektury, “Zagłada Żydów. Studia i Materiały,” no. 9, 2013, pp. 86–115.
Flannery R. B., Social support and psychological trauma: A methodological review, ‘Journal of Traumatic Stress,’ vol. 3, no. 4, 1990, pp. 593–611.
Gałęziowski J., Urbanek J., “Etyczny zwrot” w polskiej historii mówionej, ‘Wrocławski Rocznik Historii Mówionej,’ vol. 7, 2017, pp. 7–34.
Grabowski J., Libionka D. (eds.), Klucze i kasa. O mieniu żydowskim w Polsce pod okupacją niemiecką i we wczesnych latach powojennych, 1939–1950, Warszawa 2014.
Greenspan H., The Unsaid, the Incommunicable, the Unbearable, and the Irretrievable, “The Oral History Review,” vol. 41, no. 2, 2014, pp. 229–241, https://doi.org/10.1093/ohr/ohu033 (accessed: 04.06.2025).
Gross J.T., Neighbours: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland, Princeton 2001.
Gross J. T., Strach. Antysemityzm w Polsce tuż po wojnie. Historia moralnej zapaści, Kraków 2008.
Grynberg M., Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne, Wołowiec 2014.
Huntjens J. C., Dorahy M. J., Wees-Cieraad R., Dissociation and memory fragmentation, in F. Kennedy, H. Kennerley, D. Pearson (eds.), Cognitive Behavioural Approaches to the Understanding and Treatment of Dissociation, London 2018, pp. 92–103.
Jędrzejewska B., Budowa kościoła w Białowieży, in B. Kosel, E. Pirożnikow (eds.), W cieniu Puszczy Białowieskiej. Ilustrowany przewodnik po dziejach lasu, jego włodarzy i mieszkańców, Gołuchów 2022.
Juszczak A., Obraz Żyda na łamach ‘Rycerza Niepokalanej,’ 1922–1939, “Studia Żydowskie. Almanach,” vol. 5, no. 5, 2015, pp. 73–101.
Kantorowitz M., From my mother’s bequest, in L. Watson (ed.), The Shershev compendium, Rochester, New York 2006, pp. 38–42, 54, 67 , 138, 635, 7 49, https://dn790008.ca.archive.org/0/items/nybc318143/nybc318143.pdf (accessed: 20.06.2024).
Kijek K., Zanim stał się Przytyk. Ruch narodowy a geneza zajść antyżydowskich w województwie kieleckim w latach 1931–1939, “Zagłada Żydów. Studia i Materiały,” no. 14, 2018, pp. 55–75.
Kijek K., Markowski A., Zieliński K. (eds.), Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, in Studia przypadków (do 1939 roku), vol. 2, Warszawa 2019.
Konończuk W., Fionik D. (eds.), Księga Pamięci Żydów Bielska Podlaskiego, Bielsk Podlaski 2017.
Konończuk W. (ed.), Sztuka przetrwania, deportacje sowieckie z powiatu bielskiego 1940–1941: relacje zesłańców, Warszawa 2020.
Kosztyła Z., Wrzesień 1939 roku na Białostocczyźnie, Białystok 1997.
Kuprjanowicz A. G., Dwa miesiące barbarzyństwa: maj–lipiec 1938 r., http://www.cerkiew1938.pl/dwa_miesiace_barbarzynstwa.html (accessed: 20.04.2025).
Kwiek J., Nie chcemy Żydów u siebie. Przejawy wrogości wobec Żydów w latach 1944–1947, Warszawa 2021.
Laub D., Bodenstab J., Dwadzieścia pięć lat później. Powrót do świadectw ocalałych z Holokaustu, “Wrocławski Rocznik Historii Mówionej,” no. 8, 2018, pp. 239–255.
Leder J., Doświadczenie Zagłady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego,
Wrocław 2009.
Leociak J., Polscy Żydzi – strategie autobiograficzne, “Kwartalnik Historii Żydów,” no. 4, 2001, pp. 607–621.
Leociak J., Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego, Warszawa 1997.
Leociak J., Literatura dokumentu osobistego jako źródło badań nad Zagładą Żydów. Rekonesans metodologiczny, “Zagłada Żydów. Studia i Materiały,” no. 1, 2005, pp. 11–31.
Leyson L., Chłopiec z listy Schindlera, Warszawa 2014.
Łopatecki K., Kościół p.w. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Białowieży − ideologiczne uzasadnienie budowy, “Biuletyn Historii Sztuki,” vol. 71, 2009, no. 3, pp. 369–389, https://doi.org/10.11588/diglit.35030.32https://doi.org/10.11588/diglit.35030.32 (accessed: 15.09.2024).
Machcewicz P., Persak K. (eds.), Wokół Jedwabnego, Warszawa 2002.
McMahan E. M., Wywiad historii mówionej jako wydarzenie interpretacyjno-komunikacyjne, “Wrocławski Rocznik Historii Mówionej,” no. 8 (special edition), 2018, pp. 127–151.
Memorial Book of Five Destroyed Communities (Pruzhany, Belarus), Buenos Aires 1958, pp. 765–825, https://www.jewishgen.org/yizkor/pruzhany/Pruzhany.html (accessed: 01.08.2025).
Memorial Book of Pruz’any and its Vicinity (Bereze, Malech, Pruzhany, Shershev, Seltz, and Lineve). Chronicle of Six Communities that Perished in the Holocaust, Tel Aviv 1983, https://www.pruzh.org/yzkor_pruzhany/bunker_partisans.htm (accessed: 10.06.2024).
Milewski J. J., Polska polityka narodowościowa i stosunki etniczne w województwie białostockim i wileńskim w okresie międzywojennym, in E. Dmitrów, J. Tauber (eds.), Stosunki etniczne podczas wojny i okupacji. Białystok i Wilno 1939–1941–1944/45, Białystok 2011, pp. 13–33.
Mironowicz E., Białorusini i Ukraińcy w polityce obozu piłsudczykowskiego, Białystok 2007.
Monkiewicz W., Zagłada skupisk żydowskich w regionie białostockim w latach 1939–1941, ‘Studia Podlaskie,’ vol. 2, 1989, pp. 336–354.
Moroz A., Pamięć i (nie)pamięć: O burzeniu cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i południowym Podlasiu w 1938 roku, ‘Politeja,’ vol. 70, no. 1, 2021, pp. 19–32.
Nikitiuk B., Z dziejów Hajnówki i jej okolic (1915–1939), Białystok 2003.
Person K., Dipisi. Żydzi polscy w amerykańskiej i brytyjskiej strefach okupacyjnych Niemiec, 1945–1948, Warszawa 2019.
Person K., Jak polscy Żydzi przestawali być polskimi Żydami, in A. Bikont, K. Kijek (eds.), 1945. Nie koniec, nie początek. Katalog wystawy. Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Warszawa 2025, pp. 205–211.
Prokopowicz M. (ed.), S. Mączka (comp.), Żydzi polscy w KL Auschwitz: wykazy imienne = Polish Jews in KL Auschwitz: name lists, Warszawa 2004.
Prot-Klinger K., Szwajca K., Psychoterapia ocalałych z Holokaustu w Polsce po trzydziestu latach, “Zagłada Żydów. Studia i Materiały,” no. 20, 2024, https://doi.org/10.32927/zzsim.1046 (accessed: 04.06.2025).
Prymaka-Oniszk A., Kamienie musiały polecieć: Wymazywana przeszłość Podlasia, Wołowiec 2024, pp. 118–155.
Reichelt K., Crago L., Dean M., Prużana, in Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945, The United States Holocaust Memorial Museum, vol. 2, 2009, pp. 939–942.
Russko B., Ziemia Obiecana, in B. Russko, Rozgarniam Noc, Warszawa 2005, http://www.jewish-Białowieża.pl/poem/ (accessed: 15.05.2024).
Sadowska J., Epilog historii białostockich Żydów – okres powojenny, in D. Boćkowski, E. Rogalewska, J. Sadowska, Kres świata białostockich Żydów, Białystok 1994, pp. 55–107.
Skibińska A., Powroty ocalałych i stosunek do nich społeczeństwa polskiego, in M. Adamczyk-Garbowska, F. Tych (eds.), Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, Lublin 2011, pp. 39–70.
Stegner T., Wyznania, in J. Żarnowski, W. Mędrzecki (eds.), Metamorfozy społeczne. Społeczeństwo międzywojenne: nowe spojrzenie, vol. 10, Warsaw 2015, pp. 189–223, https://rcin.org.pl/ihpan/dlibra/publication/85594/edition/66190/content (accessed: 10.04.2025).
Sułek A., Badacz i świadek drugiej generacji. O ratowaniu lokalnej pamięci zagłady Żydów, “Więź,” vol. 60, no. 4, 2017, pp. 65–74.
Surmiak A., Etyka badań jakościowych w praktyce. Analiza doświadczeń badaczy w badaniach z osobami podatnymi na zranienie, Warszawa 2022.
Szurkowska O., Dzieje białowieskiej rodziny, Białowieża 2001.
Tokarska-Bakir J., Legenda o krwi. Antropologia przesądu, Warszawa 2008.
Tokarska-Bakir J., Raport z badań podlaskich 2007, “Societas Communitas,” no. 2, 2009, pp. 35–93.
Tokarska-Bakir J., The Unrighteous Righteous and the Righteous Unrighteous, “Dapim: Studies on the Holocaust,” vol. 24, no. 1, 2010, pp. 11–63, https://doi.org/10.1080/23256249.2010.10744397 (accessed: 04.04.2025).
Tokarska-Bakir J., Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego, vol. 1–2, Warszawa 2018.
Tokarska-Bakir J., Error in Measurement. On Barbara Engelking’s Article ‘The Bielsk County,’ in J. Tokarska-Bakir, Jewish Fugitives in the Polish Countryside, 1939–1945. Beyond the German Holocaust Project, Berlin 2022, pp. 339–367.
Tokarska-Bakir J., Cursed: A Social Portrait of the Kielce Pogrom, Ithaca, N ew York 2023.
Williams J.M. [et al.], Autobiographical Memory Specificity and Emotional Disorder, “Psychological Bulletin,” vol. 133, no. 1, 2007, pp. 123–129, //doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.122 (accessed: 04.04.2025).
Winiarska K., Ocalony z Białowieży in D. Borodaj (ed.), Przypuszcza. Przewodnik po Puszczy Białowieskiej i okolicach, Warszawa 2018, pp. 38–46, https://krajobraz.org/wp-content/uploads/2019/11/Przypuszcza.pdf (accessed: 13.05.2024).
Żbikowski A., Pogromy i mordy ludności żydowskiej w Łomżyńskiem i na Białostocczyźnie latem 1941 roku w świetle relacji ocalałych Żydów i dokumentów sądowych in P. Machcewicz, K. Persak (eds.), Wokół Jedwabnego, Warszawa 2002, pp. 159–271.
Żbikowski A., U genezy Jedwabnego: Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej: wrzesień 1939 – lipiec 1941, Warszawa 2006.
Żbikowski A., Morderstwa popełniane na Żydach w pierwszych latach po wojnie, in M. Adamczyk-Garbowska, F. Tych (eds.), Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, Lublin 2011, pp. 71–94.
Żyndul J., Kłamstwo krwi. Legenda mordu rytualnego na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Warszawa 2011.
Żyndul J., Zajścia antyżydowskie w Polsce w latach 1935–1937, Warszawa 1994.
Żyndul J., Żydzi i Piłsudski. Wybór źródeł do historii stosunków polsko-żydowskich w okresie międzywojennym, Warszawa 2021.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Wprowadzone na stronie dane użytkowników wykorzystywane są wyłącznie do celów umożliwiających wydawanie Wrocławskiego Rocznika Historii Mówionej. Dane w postaci adresów mailowych, nazw i innych informacji o użytkowniku nie będą udostępniane osobom trzecim w innym zakresie i do innych celów.
